გეობოტანიკის განყოფილების სამეცნიერო საქმიანობის მთავარი მიმართულება არის საქართველოს მრავალფეროვანი ბუნებრივი მცენარეულობის – ტყეების, ბუჩქნარების, მდელოების, სტეპების, ნახევრად უდაბნოსა და ჭაობების მცენარეულობის შესწავლა, მისი დაცვისა და გამოყენების მეცნიერული საფუძვლებისა და პრაქტიკული რეკომენდაციების დამუშავება.

განყოფილების თანამშრომლებს ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი წარმატებები აქვთ მოპოვებული. ინსტიტუტის გეობოტანიკოსებმა მუშაობენ გეობოტანიკის თეორიული პრობლემების, პირველ რიგში, მთიანი ტერიტორიების მცენარეულობის კლასიფიკაციის პრინციპების დამუშავებაზე:

საქართველოს მცენარეულობის შესახებ გამოქვეყნებულია არაერთი სტატია და წიგნი: 1995 წლამდე გამოქვეყნებული გეობოტანიკური ნაშრომების სიაში 1083 დასახელების სტატია და წიგნია (Excerpta botanica, section B, sociologia, vol. 30/2-3, 1993, 1994. Gustav Fisher Verlag, Stuttgart-New York).

განყოფილების თანამშრომელთა მიერ შექმნილ საქართველოს მცენარეულობის რუკათაგან აღსანიშნავია:

ამ რუკებს თავისი მეცნიერული და გამოყენებითი მნიშვნელობა დღემდე არ დაუკარგავს.

გეობოტანიკის განყოფილების თანამშრომელმა დ. ბედოშვილმა ინსტიტუტის სხვა მეცნიერებთან (გ. ნახუცრიშვილი, ნ. ზაზანაშვილი და მ. ივანიშვილი) ერთად მონაწილეობა მიიღო ევროპის მცენარეულობის რუკების შექმნაში. ეს რუკებია:

შედგენილია, აგრეთვე:

განყოფილების მეცნიერები ბევრს აკეთებენ საქართველოს ბუნებრივი მცენარეული რესურსების, პირველ რიგში, ტყეების ექსპლოატაციისას დაშვებული დარღვევების თაობაზე სამთავრობო სტრუქტურებისა და საზოგადოების ინფორმირების მიზნით, მონაწილეობენ დიდ მშენებლობებთან დაკავშირებულ ეკოლოგიურ ექსპერტიზებში.

ინსტიტუტის თანამშრომლები, სხვადასხვა დროს, ასრულებდნენ გეობოტანიკური (ფიტოსოციოლოგიური) გამოკვლევებსაც. კვლევები ტარდებოდა ფიტოსოციოლოგიისა და მცენარეთა ეკოლოგიის თეორიული პრობლემებისა და მათემატიკური მოდელირების განხრით (ავტორი: ბიოლ. მეცნ. დოქტორი ზ. კიკვიძე). ამასთან, შემუშავდა ბიოსისტემების სტრუქტურულ – ფუნქციური ოპტიმიზაციის საერთო პრინციპები.

შექმნილია ე.წ. კოდომინანტობის კონცეფცია მდელოსა და ტყის თანასაზოგადოებებისათვის. შემუშავებულია ასეთ თანასაზოგადოებებში დომინანტური სახეობების რაოდენობრივი შეფასების მეთოდი (დომინანტების რიცხვი დგინდება სიმპსონის მრავალფეროვნების ინდექსის გამოყენებით, ამ მაჩვენებლის სტატისტიკური მნიშვნელობა – მონტე-კარლოს ტესტის საშუალებით).

გაკეთებულია ფიტოცენოზებში მცენარეთა სახეობებს შორის ურთიერთობების თეორიული ანალიზი. გამოვლენილია მცენარეთა დადებითი ურთიერთობების ერთ-ერთი უმთავრესი შედეგი – ჰომეოსტაზისი თანასაზოგადოების დონეზე; დამუშავებულია გარემოსადმი მცენარეების ადაპტაციის ალგორითმი, რომლის აღსრულებაში ძირითადი კრიტერიუმის როლი სახეობათა სპეციალიზაციას აკისრია (მოდელში გამოყენებულია ე.წ. ,,ნულოვანი ჯამის თამაშის“ პრინციპი).

მაღალმთის მცენარეულობის ეკოლოგია

საქართველოში მაღალმთის მცენარეულობის ეკოლოგიური გამოკვლევები დაიწყო გასული საუკუნის 60-იან წლებში, საქართველოსა და ავსტრიის მეცნიერებათა აკადემიების წევრ-კორესპონდენტის, გ. ნახუცრიშვილის, ხელმძღვანელობით, თბილისის ბოტანიკის ინსტიტუტის ყაზბეგის მაღალმთის სტაციონარზე. 1979 წლიდან, მათში მონაწილეობდნენ ინსბრუკის უნივერსიტეტის ბოტანიკის ინსტიტუტის მეცნიერები. გამოიყენებოდა ავსტრიელი კოლეგების მიერ შექმნილი უნიკალური საველე-ეკოლოგიური აპარატურა.

ყაზბეგის მაღალმთის სტაციონარმა სახელი გაითქვა როგორც მაღალმთის მცენარეულობის ეკოლოგიის ერთ-ერთმა მსოფლიო ცენტრმა. გამოჩენილი ფიტოეკოლოგი, ავსტრიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი ვ. ლარხერი წერდა: „არ არსებობს სხვა ცენტრი, სადაც ასე აქტიურად და თანმიმდევრულად ვითარდებოდეს მაღალმთის მცენარეულობის ეკოლოგიური გამოკვლევები“.

გამოქვეყნებულია წიგნები:

G. Nakhutsrishvili. The Vegetation of Georgia (South Caucasus), Braun-Blanquetia, vol. 15. Dipartimento di Botanica ed Ecologia dell`Universita, Camerino. 1999.

G. Nakhutsrishvili. The Vegetation of Georgia (South Caucasus). 2013. Springer.

მათემატიკურად დამუშავებული და გაანალიზებულია გ. ნახუცრიშვილის მიერ ცენტრალურ კავკასიონზე 30-ზე მეტი წლის განმავლობაში გაკეთებული მაღალმთის მცენარეულ თანასაზოგადოებათა აღწერები. შედეგების საფუძველზე დაიწერა და გამოქვეყნდა წიგნი: G. Nakhutsrishvili, O. Abdaladze, K. Batsatsashvili, E. Spehn. Plant Diversity in the Central Great Caucasus: A Quantitative Assessment. 2017. Springer.

ძებნა

Search

ძებნა

Search